Tiền bồi thường bảo hiểm nhân thọ (BHNT) thường là khoản tài chính lớn phát sinh khi người được bảo hiểm tử vong. Câu hỏi: khoản tiền này có phải là di sản thừa kế hay không? Bài viết giải thích nguyên tắc pháp lý, các trường hợp ngoại lệ, thủ tục liên quan và lưu ý thực tế. (Văn phòng công chứng Tân Mai hỗ trợ tư vấn, soạn hồ sơ và công chứng.)
1. Một số khái niệm cơ bản
- Di sản: tài sản riêng của người chết và phần tài sản chung thuộc người đó (Bộ luật Dân sự).
- Người thụ hưởng bảo hiểm: cá nhân/tổ chức được chỉ định trong hợp đồng BHNT để nhận tiền bồi thường.
- Thừa kế theo pháp luật: phân chia di sản cho người thừa kế theo thứ tự nếu không có di chúc hợp lệ.
2. Nguyên tắc pháp lý chính
Theo Luật Kinh doanh Bảo hiểm, quyền lợi bảo hiểm nhân thọ trả cho người thụ hưởng theo hợp đồng không được tính vào khối di sản nếu hợp đồng đã chỉ định người thụ hưởng cụ thể. Nói cách khác, tiền bảo hiểm là quyền hợp đồng giữa doanh nghiệp bảo hiểm và người thụ hưởng, độc lập với quyền thừa kế.
3. Khi nào tiền bảo hiểm không là di sản
- Hợp đồng chỉ định rõ người thụ hưởng (ví dụ: một cá nhân, tổ chức). Người này được nhận trực tiếp, không phải thông qua khai nhận di sản.
- Người thụ hưởng được chỉ định vẫn còn sống khi xảy ra sự kiện bảo hiểm.
Ví dụ: Người mua BHNT chỉ định bạn bè làm thụ hưởng — số tiền sẽ được trả cho bạn bè, không chia cho đồng thừa kế theo pháp luật.
4. Trường hợp tiền bảo hiểm trở thành di sản (ngoại lệ)
- Hợp đồng không chỉ định người thụ hưởng; hoặc người thụ hưởng đã chết trước người được bảo hiểm và không có người thụ hưởng thay thế. Khi đó khoản tiền được coi là quyền tài sản của người được bảo hiểm và sẽ được gộp vào di sản để phân chia theo pháp luật.
- Tranh chấp do nội dung hợp đồng mơ hồ (ví dụ chỉ ghi “người thân” mà không xác định cụ thể).
- Vấn đề tài sản chung vợ chồng: nếu phí bảo hiểm được đóng trong thời kỳ hôn nhân, giá trị hợp đồng có yếu tố tài sản chung; trong một số tình huống tranh chấp, giá trị hoàn lại có thể bị xem xét là tài sản chung, nhưng khi xảy ra sự kiện bảo hiểm, quyền thụ hưởng vẫn theo chỉ định hợp đồng.
5. Thực tế thủ tục & hồ sơ
- Nếu là người thụ hưởng được chỉ định: nộp yêu cầu giải quyết quyền lợi tới doanh nghiệp bảo hiểm kèm giấy tờ chứng minh tư cách thụ hưởng (sổ bảo hiểm, giấy tờ tùy thân, giấy chứng tử của người được bảo hiểm).
- Nếu tiền bảo hiểm trở thành di sản: thực hiện khai nhận di sản hoặc phân chia di sản, công chứng văn bản khai nhận/phân chia, kê khai, nộp thuế (nếu có).
- Đề xuất: công chứng văn bản liên quan (khai nhận, thỏa thuận phân chia) tại Văn phòng công chứng Tân Mai để đảm bảo đầy đủ chứng từ pháp lý khi làm việc với ngân hàng, doanh nghiệp bảo hiểm và cơ quan chức năng.
Quyền lợi BHNT thường không phải di sản nếu có người thụ hưởng được chỉ định rõ ràng. Để tránh tranh chấp, người mua bảo hiểm nên chỉ định rõ người thụ hưởng (và người thụ hưởng dự phòng) trong hợp đồng, lưu giữ văn bản và cập nhật khi cần. Khi cần soạn thảo, công chứng hoặc giải quyết tranh chấp, bạn có thể liên hệ Văn phòng công chứng Tân Mai để được hỗ trợ chuyên nghiệp.
